آبمروارید (کاتاراکت) در سالمندی
از اولین نشانهها تا درمان قطعی و بازگشت کیفیت زندگی
آبمروارید یا کاتاراکت یکی از شایعترین مشکلات بینایی در سالمندی است؛ مشکلی که بهآرامی شکل میگیرد، بیسروصدا پیشرفت میکند و اگر بهموقع شناخته نشود، میتواند کیفیت زندگی سالمند را بهشدت تحتتأثیر قرار دهد. بسیاری از سالمندان تصور میکنند تاری دید، کاهش وضوح رنگها یا سختتر شدن رانندگی در شب «طبیعیِ سن» است، در حالی که در بسیاری از موارد، این نشانهها به آبمروارید مربوط میشود؛ بیماریای که خوشبختانه قابل تشخیص و درمان مؤثر است.
آبمروارید چیست و چرا با افزایش سن شایع میشود؟
درون چشم هر انسان، عدسی شفافی وجود دارد که درست پشت مردمک قرار گرفته است. وظیفه این عدسی، عبور دادن و متمرکز کردن نور روی شبکیه است تا تصویر واضحی از دنیای اطراف شکل بگیرد. وقتی عدسی سالم و شفاف است، دید انسان واضح، روشن و دقیق خواهد بود؛ اما با گذشت زمان، این شفافیت ممکن است بهتدریج از بین برود.
آبمروارید به حالتی گفته میشود که عدسی چشم کدر، تیره یا مات میشود. این کدورت مانند نگاه کردن از پشت شیشه مهآلود یا پنجرهای چرک عمل میکند. به همین دلیل، تصویرها تار، رنگها کمجان و نورها آزاردهنده میشوند. افزایش سن مهمترین عامل ایجاد آبمروارید است، زیرا ساختار پروتئینی عدسی در طول سالها تغییر میکند و انعطافپذیری و شفافیت خود را از دست میدهد.
نکته مهم این است که آبمروارید یک بیماری ناگهانی نیست؛ بلکه فرآیندی تدریجی است که ممکن است سالها طول بکشد تا به مرحله آزاردهنده برسد.
عدسی چشم چگونه شفافیت خود را از دست میدهد؟
عدسی چشم عمدتاً از آب و پروتئین ساخته شده است. در جوانی، این پروتئینها ساختاری منظم دارند و نور بهراحتی از میان آنها عبور میکند. اما با افزایش سن، این پروتئینها بهتدریج تغییر شکل میدهند، به هم میچسبند و تودههایی ایجاد میکنند که مانع عبور نور میشوند.
این تغییرات باعث میشود:
-
نور کمتری به شبکیه برسد
-
تصویرها تار و کمکنتراست شوند
-
رنگها زردتر یا کدرتر دیده شوند
به همین دلیل، سالمند ممکن است احساس کند محیط اطراف تیرهتر شده یا برای دیدن جزئیات به نور بیشتری نیاز دارد. این فرآیند طبیعیِ پیری عدسی است، اما شدت و سرعت آن در افراد مختلف متفاوت است.
آبمروارید چقدر شایع است و چرا باید جدی گرفته شود؟
آبمروارید یکی از شایعترین بیماریهای مرتبط با سالمندی است. آمارها نشان میدهد:
-
حدود ۱ نفر از هر ۵ نفر بالای ۶۵ سال دچار آبمروارید است
-
در دهه هشتم و نهم زندگی، احتمال ابتلا به حدود ۵۰ درصد میرسد
دلیل جدی گرفتن آبمروارید فقط کاهش دید نیست. تاری دید میتواند باعث:
-
افزایش خطر زمین خوردن
-
کاهش استقلال فردی
-
محدود شدن فعالیتهای اجتماعی
-
کاهش اعتمادبهنفس و کیفیت زندگی
خبر خوب این است که آبمروارید، برخلاف بسیاری از بیماریهای سالمندی، درمان مؤثر و قطعی دارد.
انواع آبمروارید و تفاوت آنها
آبمروارید بر اساس محل ایجاد کدورت در عدسی به چند نوع تقسیم میشود:
آبمروارید هستهای:
در مرکز عدسی ایجاد میشود و ممکن است باعث دوبینی یا تغییر دید نزدیک شود.
آبمروارید قشری:
لبههای عدسی را درگیر میکند و اغلب با خیرگی و پخش نور همراه است.
آبمروارید زیرکپسولی خلفی:
در پشت عدسی شکل میگیرد و حتی در نور زیاد، خواندن را دشوار میکند و در شب باعث دیدن هاله اطراف چراغها میشود.
شناخت نوع آبمروارید به پزشک کمک میکند بهترین زمان و روش درمان را انتخاب کند.
عوامل خطر آبمروارید در سالمندی
علاوه بر سن، عوامل زیر خطر ابتلا را افزایش میدهند:
-
دیابت
-
مصرف سیگار و الکل
-
قرار گرفتن طولانی در معرض نور خورشید
-
فشار خون بالا
-
تغذیه نامناسب و کمبود ویتامینها
-
مصرف طولانیمدت کورتونها
-
سابقه خانوادگی
-
آسیب یا جراحی قبلی چشم
سبک زندگی سالم میتواند سرعت پیشرفت آبمروارید را کاهش دهد.
علائم آبمروارید؛ از تغییرات خفیف تا هشدارهای جدی
علائم آبمروارید بهتدریج ظاهر میشود و ممکن است شامل موارد زیر باشد:
-
تاری یا کدری دید
-
دید ضعیف در شب
-
حساسیت به نور
-
دیدن هاله اطراف چراغها
-
تغییر مداوم نمره عینک
-
کمرنگ یا زرد دیده شدن رنگها
-
دوبینی در یک چشم
هر تغییر غیرعادی در بینایی، نیازمند بررسی پزشکی است.
تشخیص آبمروارید چگونه انجام میشود؟
تشخیص آبمروارید با معاینه کامل چشم توسط چشمپزشک انجام میشود و شامل:
-
تست حدت بینایی
-
معاینه با لامپ شکافدار
-
گشاد کردن مردمک و بررسی شبکیه
-
اندازهگیری فشار داخل چشم
این معاینات ساده، بدون درد و بسیار دقیق هستند.
آیا میتوان جلوی پیشرفت آبمروارید را گرفت؟
اگرچه نمیتوان بهطور کامل از آبمروارید جلوگیری کرد، اما میتوان سرعت پیشرفت آن را کاهش داد:
-
ترک سیگار
-
استفاده از عینک آفتابی
-
کنترل دیابت و فشار خون
-
تغذیه غنی از میوه و سبزیجات
-
معاینات منظم چشم
چه زمانی جراحی آبمروارید ضروری میشود؟
وقتی آبمروارید:
-
خواندن را سخت کند
-
رانندگی را ناامن کند
-
فعالیتهای روزمره را مختل کند
در این مرحله، جراحی توصیه میشود؛ نه صرفاً بر اساس اندازه آبمروارید، بلکه بر اساس تأثیر آن بر زندگی روزمره.
جراحی آبمروارید؛ درمان قطعی و ایمن
جراحی آبمروارید یکی از رایجترین و موفقترین جراحیهای دنیاست. در این عمل، عدسی کدر برداشته و با عدسی مصنوعی شفاف جایگزین میشود. در بیش از ۹۰٪ موارد، بینایی بهطور قابل توجهی بهبود مییابد.
زندگی بعد از جراحی؛ بازگشت شفافیت و استقلال
پس از جراحی:
-
دید بهتدریج شفافتر میشود
-
رنگها زندهتر دیده میشوند
-
استقلال فردی افزایش مییابد
با رعایت توصیههای پزشک، اغلب سالمندان بهسرعت به زندگی عادی بازمیگردند.
جمعبندی
آبمروارید بخشی اجتنابناپذیر از سالمندی برای بسیاری از افراد است، اما بههیچوجه به معنای از دست دادن دائمی بینایی نیست. آگاهی، تشخیص بهموقع و درمان مناسب میتواند کیفیت زندگی سالمندان را بهطور چشمگیری بهبود دهد.
