آبسیاه (گلوکوم) چیست؟
اما اگر بهموقع شناخته شود، میتوان سالها بینایی سالمند را حفظ کرد.
آگاهی خانواده و معاینات منظم، مهمترین سلاح در برابر این دزد خاموش هستند.
دزد خاموش بینایی در سالمندان
آبسیاه یا گلوکوم (Glaucoma) یکی از جدیترین بیماریهای چشمی در سالمندان است که بهآرامی و بدون علامت واضح، به عصب بینایی آسیب میزند. خطر اصلی این بیماری در «خاموش بودن» آن است؛ بهطوری که بسیاری از افراد زمانی متوجه مشکل میشوند که بخشی از بینایی خود را بهصورت دائمی از دست دادهاند.
این مقاله برای سالمندان و خانوادههای آنها نوشته شده تا با زبانی ساده، اما دقیق، این بیماری کمتر شناختهشده را معرفی کند.
چرا به آبسیاه «دزد خاموش بینایی» میگویند؟
برخلاف برخی بیماریهای چشمی که با درد، تاری شدید یا علائم ناگهانی همراه هستند، آبسیاه معمولاً:
- بدون درد است
- در مراحل اولیه علامت مشخصی ندارد
- بهتدریج میدان دید را محدود میکند
در اغلب موارد، ابتدا دید جانبی (کناری) آسیب میبیند و چون این اتفاق آرام رخ میدهد، فرد متوجه کاهش بینایی نمیشود.
آبسیاه دقیقاً چه اتفاقی در چشم ایجاد میکند؟
در داخل چشم، مایعی شفاف بهطور مداوم تولید و تخلیه میشود. اگر این مایع بهدرستی خارج نشود:
- فشار داخل چشم افزایش مییابد
- این فشار به عصب بینایی آسیب میزند
- پیامهای بینایی به مغز بهدرستی منتقل نمیشوند
آسیب به عصب بینایی غیرقابل بازگشت است، اما میتوان جلوی پیشرفت آن را گرفت.
چه کسانی بیشتر در معرض آبسیاه هستند؟
برخی افراد ریسک بالاتری دارند، از جمله:
- سالمندان بالای ۶۰ سال
- افرادی با سابقه خانوادگی گلوکوم
- بیماران دیابتی یا دارای فشار خون
- کسانی که مدت طولانی از کورتونها استفاده کردهاند
- افرادی با نزدیکبینی یا دوربینی شدید
نکته مهم این است که حتی افراد بدون هیچ علامتی هم ممکن است به آبسیاه مبتلا باشند.
علائم آبسیاه؛ چرا معمولاً دیر تشخیص داده میشود؟
در شایعترین نوع آبسیاه (زاویه باز):
- کاهش دید بهآرامی رخ میدهد
- درد یا قرمزی وجود ندارد
- فرد فکر میکند مشکل «ضعف چشم» یا «بالا رفتن سن» است
در موارد نادرتر (زاویه بسته)، ممکن است علائم ناگهانی مثل:
- درد شدید چشم
- سردرد
- تهوع
- تاری دید ناگهانی
رخ دهد که نیاز به مراجعه فوری دارد.
آیا آبسیاه درمان دارد؟
آبسیاه قابل درمان کامل نیست، اما:
- قابل کنترل است
- میتوان جلوی پیشرفت آن را گرفت
- با تشخیص زودهنگام، بینایی باقیمانده حفظ میشود
روشهای کنترل شامل:
- قطرههای چشمی منظم
- لیزر درمانی
- جراحی (در موارد خاص)
مهمترین نکته، پایبندی به درمان است؛ قطع خودسرانه قطرهها میتواند آسیب جدی ایجاد کند.
نقش خانواده در مدیریت آبسیاه سالمندان
خانواده نقش بسیار مهمی دارد، از جمله:
- یادآوری مصرف منظم قطرهها
- پیگیری ویزیتهای دورهای
- توجه به تغییرات بینایی یا تعادل سالمند
- جدی گرفتن شکایتهای خفیف چشمی
بسیاری از سالمندان به دلیل نداشتن درد، درمان را جدی نمیگیرند.
هر چند وقت یکبار باید چشم معاینه شود؟
برای سالمندان:
- حداقل سالی یکبار معاینه کامل چشم
- در افراد پرخطر، حتی هر ۶ ماه
تشخیص آبسیاه فقط با اندازهگیری فشار چشم نیست؛ بررسی عصب بینایی و میدان دید هم ضروری است.
جمعبندی
آبسیاه بیماریای است که آرام، بیصدا و دائمی بینایی را تهدید میکند.
اما اگر بهموقع شناخته شود، میتوان سالها بینایی سالمند را حفظ کرد.
آگاهی خانواده و معاینات منظم، مهمترین سلاح در برابر این دزد خاموش هستند.
